Değişen dikkat süreçlerimizin hiç mi iyi tarafı yok?

Evrimsel ve bilişsel açıdan bakıldığında beynimiz aslında yeni bir dünyaya adapte oluyor. Bu değişimlerin "evrimsel bir çeviklik" olarak nitelendirilebilecek bazı olumlu yönleri şunlardır:

1. Hiper-Hızlı Bilgi Tarama (Skimming)

Modern insan, tarihteki herhangi bir dönemden çok daha fazla veriye maruz kalıyor. Beynimiz bu yoğunlukla başa çıkmak için "hızlı eleme" yeteneğini geliştirdi.

• Fayda: Dev bir veri yığını içinden ihtiyacınız olan kritik bilgiyi saniyeler içinde bulup çıkarma konusunda atalarımızdan çok daha hızlıyız. Bu, stratejik karar alma süreçlerinde bir avantaj olabilir.

2. Paralel İşlem Yeteneği (Bilişsel Esneklik)

Geleneksel "tek bir konuya derinlemesine odaklanma" yetisi zayıflarken, farklı bilgi kaynakları arasında hızlı geçiş yapma ve bağlantı kurma yetisi güçleniyor.

• Fayda: Sosyal medya kullanıcıları, birbirinden tamamen alakasız konular arasında zihinsel köprüler kurmaya daha yatkındır. Bu durum, farklı disiplinleri birleştiren yaratıcı düşünceyi (lateral thinking) besleyebilir.

3. Görsel Okuryazarlık ve İşleme Hızı

Sosyal medya büyük oranda görsel odaklıdır. Beynimiz karmaşık görsel sembolleri, videoları ve infografikleri metinlere göre çok daha hızlı deşifre etmeye başladı.

• Fayda: Görsel zekanın gelişmesi, özellikle dijital sanatlar, veri görselleştirme ve karmaşık arayüzleri kullanma konusunda yeni nesilleri çok daha yetkin kılıyor.

4. Kolektif Zeka ve "Dış Kaynaklı" Bellek

Dikkatin bir kısmının dışarıya (internete) aktarılması, beynin depolama yükünü azaltarak işleme kapasitesini başka alanlara kaydırmasına olanak tanıyabilir.

• Fayda: Bilgiyi "ezberlemek" yerine, bilgiye nasıl ulaşılacağını ve farklı kaynakları nasıl sentezleyeceğini bilmek, modern dünyada daha fonksiyonel bir beceri haline geliyor. Buna "bağlantıcı öğrenme" deniyor.

5. Sosyal Farkındalık ve Empati Genişliği

Her ne kadar dikkatimiz dağılsa da, sosyal medya sayesinde daha önce hiç duymadığımız yaşam hikayelerine ve toplumsal sorunlara saniyeler içinde vakıf olabiliyoruz.

• Fayda: Bu durum, yerel bir bakış açısından "küresel bir farkındalığa" geçişi hızlandırıyor. Dikkatimiz kısa süreli olsa da, çok daha geniş bir yelpazedeki insani durumlara temas edebiliyoruz.

Özet: Derinlik mi, Genişlik mi?

Aslında olan şey, beynimizin "derinlikten" vazgeçip "genişliğe" yatırım yapmasıdır.

• Eski beyin: Bir kuyuyu 100 metre kazar (Uzmanlaşma/Derin Odak).

• Yeni beyin: 100 tane birer metrelik kuyu kazar (Genel kültür/Hızlı Adaptasyon).

Bu değişim, özellikle kriz anlarında veya çok fazla değişkenin olduğu hızlı ortamlarda (modern borsa, yazılım geliştirme, kriz yönetimi) bir hayatta kalma avantajı sağlayabilir.